Wat mij helpt: jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren.
In Amsterdam groeien veel jongeren op in kwetsbare omstandigheden. Er is inmiddels veel bekend over de risico’s die dit met zich meebrengt voor hun ontwikkeling. Minder weten we over beschermende factoren die hen helpen om zich positief en voorspoedig te ontwikkelen.
Dit onderzoek richt zicht op het in kaart brengen van beschermende factoren bij drie groepen jongeren in kwetsbare omstandigheden: (1) jongeren die opgroeien in armoede; (2) jongeren die mantelzorg verlenen en (3) jongeren die kampen met problematisch middelengebruik en/of opgroeien in een gezin met verslavingsproblemen. Aan de hand storytelling willen wij in kaart brengen wat de verschillen en overeenkomsten zijn in wat als beschermende factoren wordt ervaren in de drie genoemde groepen.
Het onderzoek biedt gedegen inzicht in beschermende factoren voor jongeren in kwetsbare omstandigheden en levert bruikbare tools en/of aanpassingen op voor professionals en vrijwilligers die met jeugd werken.
Verslagen
Eindverslag
Wat helpt jongeren die opgroeien in kwetsbare omstandigheden echt? In dit project vertelden 97
jongeren (12–27 jaar) hun persoonlijke verhaal in storytelling-workshops. De jongeren groeiden op
met armoede, als jonge mantelzorger of met ouders met psychische of verslavingsproblemen. Uit
hun verhalen blijkt dat steun uit de omgeving, eigen regie, betekenisvolle activiteiten en iemand die
écht luistert van groot belang zijn. Vaak vonden zij hulp buiten de formele zorg: via vrienden, sport,
of naschoolse activiteiten. De inzichten zijn vertaald naar praktische tools voor professionals en
docenten, zoals een handreiking en kennisclips. De storytellingmethodiek is nu ook inzetbaar als
interventie om jongeren sterker te maken. De resultaten zijn gedeeld via conferenties,
onderwijsmodules en publicaties, zodat meer jongeren gehoord en geholpen worden.
In samenwerking met de jongeren en praktijkorganisaties zijn aanbevelingen in kaart gebracht voor het werken met jeugd in kwetsbare omstandigheden. De opgehaalde resultaten zijn getoetst onder professionals, docenten en jongeren en uiteindelijk verwerkt tot producten. Ook is er trainingsmateriaal ontwikkeld in samenwerking met organisaties en het onderwijs zodat de methodiek goed toepasbaar wordt. De resultaten zijn terug te vinden op Wat mij helpt | HvA
De volgende aanbevelingen worden genoemd;
- Jongeren dienen structureel ondersteund te worden vanuit een domein overstijgende aanpak.
- Inzet op versterking van sociale omgevingen door creëren van toegankelijke ontmoetingsplekken en sociaal vangnet rondom jongere
- Beter toerusten van onderwijsprofessionals in het herkennen van signalen, toepassen van gespreksvoering en doorverwijzing naar hulpverlening.
- Beschikbaarheid van laagdrempelige en toegankelijke hulpverlening
- Brede inzet van storytelling als begeleidingsinstrument in praktijk en onderwijs zodat zelfinzicht en verbinding ontstaat
- Belang van empowerment van jongeren door hen te betrekken wat resulteert in zelfvertrouwen en regie.
- Continue investering in preventie en vroegsignalering binnen jongerensettings zoals buurthuizen, sportclubs en scholen.
Tips voor onderzoekers
- Investeer in werving via vertrouwde netwerken. Werk samen met organisaties die al een
relatie hebben met de doelgroep. Begin op tijd en plan extra tijd in voor moeilijk bereikbare
groepen. - Zorg voor emotionele veiligheid. Werk met vertrouwde begeleiders en zorg dat er altijd een
hulpverlener aanwezig is of op afroep beschikbaar. Laat jongeren zelf bepalen wat zij wel
of niet willen delen. - Sluit aan bij het ritme van de praktijk. Plan workshops op momenten waarop jongeren al
samenkomen, zoals groepsbijeenkomsten in het jongerenwerk. Houd de opzet flexibel. - Gebruik storytelling als versterkende werkvorm. Het is niet alleen een manier om verhalen
op te halen, maar ook om jongeren zelfinzicht, kracht en eigenaarschap te geven. - Betrek jongeren structureel. Niet alleen als respondenten, maar ook als medeontwikkelaars
van producten, reviewers of ambassadeurs van het project. Zorg voor breed draagvlak. Betrek relevante partners uit onderzoek, praktijk, beleid en
onderwijs vanaf de start, en plan gezamenlijke reflectiemomenten.