Werken aan (de) Nabijheid
Het aantal meldingen over mensen met verward of ‘onbegrepen’ gedrag is sterk gestegen. Vaak kampen deze personen met een opeenstapeling van problemen, zoals psychische klachten, verslaving en schulden. Het is niet zo dat het aantal mensen met deze complexe problematiek is toegenomen, maar hun situatie escaleert sneller. Dit komt doordat zij vaker zelfstandig en kwetsbaar wonen, minder snel passende zorg krijgen, verantwoordelijkheden versnipperd zijn en de systeemwereld onvoldoende aansluit op hun leefwereld.
Doel
In regio Zuid-Holland Zuid stellen we de vraag: hoe kunnen we zorg en interventie voor mensen met (zeer) complexe problematiek verbeteren, door hun leefwereld leidend te maken? Deze vraag vereist een fundamentele heroriëntatie op het vraagstuk, met de leefwereld als organiserend principe - op inhoudelijk, bestuurlijk en uitvoerend niveau. De aanpak van Participatief ActieOnderzoek (PAO) biedt een leeromgeving om nieuwe wegen te ontdekken. PAO levert geen vooraf vastgelegde producten op, maar tastbare verandering in de praktijk.
Aanpak/werkwijze
Via het participatief actieonderzoek (PAO) gaan bestuurders, (zorg)professionals en ervaringsdeskundigen met elkaar in dialoog over de essentie van “werken vanuit de leefwereld”. Ze doen dit op basis van gelijkwaardigheid en eigenaarschap. Met werken vanuit de leefwereld bedoelen wij: handelen vanuit de sociale structuur, het netwerk, de ervaring en beleving van personen met complexe problematiek. Dat vraagt om nabijheid en maatwerk. Institutionele logica mag daarbij niet leidend zijn, maar ondersteunend. De leefwereld werkt bovendien als dynamisch fundament van samenwerking en governance. Juist in de verscheidenheid, veranderlijkheid en (verborgen) bronnen van de leefwereld schuilt de sleutel tot duurzame transformatie.
Samenwerkingspartners
In fase 1 en 2 bestaat het participatief actieonderzoek uit 2 verbonden processen:
- Het leefwereldcanvas richt zich op de ervaringen van mensen met onbegrepen gedrag, hun naasten en direct betrokken professionals, zoals wijk-GGD’ers, wijkagenten en hulpverleners.
- Het systeemwereldcanvas focust op het perspectief van beleidsmakers, bestuurders, ambtenaren en managers.
Op talloze plekken in de wijk zijn voorbeelden van goede praktijken te vinden. Initiatieven die, ondanks het systeem, daadwerkelijk verschil maken. Deze initiatieven schuiven aan bij het leefwereldcanvas. Ook de Regionale Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag, een collectief van ervaringsdeskundigen sluit aan bij dit canvas. In stap 3 worden de 2 canvassen bij elkaar gebracht.
(Verwacht) resultaten
In 2027 wordt een afsluitend festival georganiseerd waarin leeropbrengsten worden gepresenteerd. Waar mogelijk, worden de ontwikkelde actieplannen, samenwerkingsafspraken en werkwijzen opgenomen in de reguliere praktijk van de betrokken organisaties. Een belangrijke bouwsteen hiervoor is de governance die tijdens het PAO-proces wordt ontwikkeld. Deze governance, gevormd op basis van inzichten uit de leef- én systeemwereld, geeft richting en taal aan het gezamenlijk handelen. Doordat het PAO-proces alle actoren (van inwoner tot bestuurder tot beleidsmaker) vanaf het begin betrekt, ontstaat gedeeld eigenaarschap. Dit is een belangrijke sleutel voor duurzame inbedding van de opbrengsten.