Wij zijn de wijk: burgerparticipatie en domeinoverstijgend gezondheidsbeleid voor een gezonde leefomgeving

Burgers in een kwetsbare positie, zoals mensen met een lage sociaaleconomische status, leven in minder goede gezondheid, hebben vaker last van chronische klachten en hebben een verminderde participatie in de samenleving. De gezonde wijk staat in dit project centraal, omdat de omgeving (zowel sociaal als fysiek) bepalend is voor gezondheid. 

Vaak staan beleidsmedewerkers of geopperde initiatieven ver af van de situatie van mensen met een lage SES, waardoor interventies niet aansluiten op de behoeften, mogelijkheden of wensen van de doelgroep. Door ervaringen over wat werkt in de wijk te vergaren en te delen, kunnen bottom-up aanpakken zich versterken en kan effectiever beleid neergezet worden. Samen komen we tot een aanpak waarin de burgers meer kansen hebben om tot een gezonde en participatieve omgeving te komen.

Doel

Het doel van dit project was om bottom-up aanpakken voor de gezonde leefomgeving beter te faciliteren en ondersteunen in gemeentelijk beleid. Structurele borging en financiering van bottom-up aanpakken is een probleem voor zowel bewonersinitiatieven als gemeenten en staat een gezonde leefomgeving in de weg, met name voor burgers in een kwetsbare positie. 

Aanpak/werkwijze

Het project focuste zich op de wijken Presikhaaf (Arnhem), Beatrixpark (Ede) en De Nude (Wageningen). Via participatief actieonderzoek is gezocht naar wat de wijk en haar inwoners voorhanden hebben om aan een leefbare, veilige, aantrekkelijke en sociale, kortom, een gezonde wijk te bouwen. Het onderzoek bestond uit vijf stappen: 

1. Inventarisatie van gemeentelijk beleid voor burgers in een kwetsbare positie en van bottom-up aanpakken in de wijk die
bijdragen aan een gezonde leefomgeving
2. Per wijk in kaart brengen hoe het gezondheidsbeleid zich vertaalt naar de praktijk
3. Asset mapping met bewoners om kansen te identificeren voor de gezonde wijk
4. Integratie van deze resultaten tot best practices
5. Best practices bespreken met bewoners en gemeenten om samen te leren en ideeën te vormen over hoe bottom-up
aanpakken beter kunnen worden ingebed in beleid

Samenwerkingspartners

Samenwerking bestond in de wijk uit overleggen met en observeren van wijkprofessionals en wijkverbinders, ontmoetingen met bewoners, en besprekingen met wijkmanagers en gebiedsregisseurs. Andere stakeholders waren ook nadrukkelijk aanwezig zoals de wijkorganisaties en inwonerinitiatieven. Samenwerking in het onderwijs besloeg voornamelijk het werken met studenten met een afstudeeronderzoek op het project. Hiermee zijn onderwijs en praktijk ook samengebracht omdat de studenten spraken met wijkprofessionals en bewoners. In het onderzoek werkten met name de Wageningen University & Research (WUR) en de Academische Werkplaats Gezonde Leefomgeving (AWGL) samen.

Resultaten

Dit project heeft veel resultaten opgeleverd, zoals een analyse rondom het gezondheidsbeleid van de drie gemeenten. De burgerinitiatieven die bijdragen aan een gezonde leefomgeving in Arnhem, Ede en Wageningen zijn per wijk geïnventariseerd. Daarnaast is een huis-aan-huis onderzoek uitgevoerd in de wijk de Nude in Wageningen onder 121 bewoners, naar hun woonervaringen, hun ideeën voor verbetering van de (openbare ruimte in de) wijk en hun betrokkenheid bij initiatieven. Gesprekken met bewoners zijn als waardevol ervaren. De ideeën van bewoners zijn meegenomen in de plannen voor vernieuwing van de openbare ruimte in de wijk, dat de komende jaren zal gaan plaatsvinden. Tevens zijn de resultaten gepresenteerd in het buurthuis onder het genot van een buurtmaaltijd. Ook is er een publicatie verschenen van een good practice op basis van interviews en observaties, over bewonersgroep ‘t Molecaatje en hun werk, de burendag en de impact in de wijk. De drie samen-leren-sessies hebben factsheets opgeleverd over de inzichten per sessie.