Mindfulness-based cognitive therapy to improve stress and sleep in patients with inflammatory bowel disease

Algemene samenvatting

Inflammatoire darmziekten (IBD), zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, hebben vaak een wisselend beloop en vereisen langdurige behandeling. Patiënten kampen met stress, vermoeidheid, slaapproblemen en een lagere kwaliteit van leven. Mindfulness-based cognitive therapy (MBCT) kan deze klachten verminderen en het welzijn verbeteren. De effectiviteit bij IBD verschilt echter bij eerdere uitgevoerde studies en onderzoek naar kosteneffectiviteit is nodig om brede toepassing te onderbouwen binnen de beschikbare zorgbudgetten.

Doel

Het doel van deze studie was om de effectiviteit van MBCT te beoordelen bij het verminderen van psychische klachten en het verbeteren van andere gezondheidsuitkomsten, zoals slaap en ontstekingswaarden, bij IBD-patiënten vergeleken met de gebruikelijke behandeling (TAU). Daarnaast onderzocht de studie welke factoren deelname aan MBCT beïnvloeden en evalueerde het de economische impact van deze therapie.

Aanpak/Werkwijze

De MindIBD-studie is een onderzoek uitgevoerd in één universitair en drie perifere ziekenhuizen, met hulp van patiëntvertegenwoordigers. Het doel was om MBCT (mindfulness-training) gecombineerd met de gebruikelijke zorg (TAU) te vergelijken met alleen TAU over een periode van 12 maanden. Deelnemers waren 16 jaar of ouder en hadden IBD in remissie. We onderzochten psychische klachten, mindfulness, slaapkwaliteit, zorggebruik en kosten. MBCT bestond uit acht wekelijkse groepssessies, dagelijkse oefeningen en een retraitesessie. TAU volgde de Nederlandse zorgrichtlijnen.

Samenwerkingspartners

De samenwerking tussen Maag-Darm-Lever (MDL) artsen vanuit vijf ziekenhuizen (waarvan 4 deelnemende centra waren), psychiaters en psychologen vanuit de afdeling Psychiatrie, Expertisecentrum voor Mindfulness van het Radboudumc, en een neurowetenschapper op het gebied van slaap (Donders Institute for Brain, Cognition, and Behaviour) maakte het mogelijk om deze studie op het raakvlak van deze disciplines uit te voeren. De samenwerking met patiëntenvereniging Crohn&ColitisNL was van grote toegevoegde waarde voor dit project, omdat we zo konden aansluiten bij de behoeften van de doelgroep. Zij denken mee – samen met diverse andere stakeholders - over hoe we de veelbelovende resultaten kunnen verspreiden en implementeren.

Resultaten

In totaal namen 142 patiënten deel, waarvan 70 MBCT volgden en 72 alleen de gebruikelijke zorg kregen. Patiënten hoopten vooral dat MBCT stress zou verminderen en mogelijk de ziekte-activiteit zou beïnvloeden. MBCT leidde tot minder psychische klachten, beter welzijn, mindfulness, zelfcompassie en verbeterde slaapkwaliteit. Het had echter geen significant effect op de frequentie van opvlammingen, hoewel er wel positieve veranderingen in ontstekingswaarden waren. Omdat MBCT bij IBD (hoogst)waarschijnlijk kosteneffectief is, benadrukt dit onderzoek het belang van flexibele toepassingen van MBCT en verdere studies bij chronische aandoeningen.

Producten van ZonMw

Lees ook het interview Mindfulness therapie in de strijd tegen chronische darmontstekingsziekten uit onze artikelenreeks Inzet van leefstijlgeneeskunde in de curatieve zorg.

Dit project heeft een vervolg: Mindfulness voor patiënten met inflammatoire darmziekten: implementatie en kennisdisseminatie