Adjunctive physical exercise to improve psychological and pharmacological treatment outcomes in major depressive disorder: cost-effectiveness analysis alongside a randomised comparison of usual care versus enhanced care
Veel patiënten met een depressie reageren onvoldoende op standaardbehandelingen zoals medicatie of psychotherapie. Sporten zou de effectiviteit van deze behandelingen kunnen versterken. In dit onderzoek hebben we onderzocht of sporten als aanvulling op de reguliere zorg (CAU) (kosten)effectiever is in de gespecialiseerde ggz.
112 Patiënten werden willekeurig toegewezen aan CAU of CAU+Sport (een 12-weekse sportbehandeling met per week 1 begeleide sessie en 2 thuissessies). Beide groepen lieten een afname van ernstige naar matige depressieve symptomen zien, zonder significante verschillen in symptomen of remissiepercentages. De sportbehandeling was alleen kosteneffectief bij patiënten die minstens 6 begeleide sessies bijwoonden.
Sportbehandeling biedt dus geen aanvullende klinische of economische voordelen voor patiënten die al intensieve zorg ontvangen, tenzij therapietrouw wordt verbeterd. Dit benadrukt het belang van maatwerk en betere naleving van het beweegprotocol.
Richtlijn
Bekijk de bijbehorende richtlijn in de FMS Richtlijnendatabase.
Verslagen
Eindverslag
Achtergrond
Veel patiënten met een depressieve stoornis (MDD) ervaren onvoldoende verbetering na standaardbehandelingen zoals farmacotherapie en psychotherapie. Sporten als aanvulling op deze standaardbehandelingen kan mogelijk de effectiviteit van de reguliere behandeling verbeteren. Echter, de klinische en kosteneffectiviteit van sporten binnen de gespecialiseerde ggz is nog onduidelijk.
Doelstelling(en)
- Is care as usual (CAU) in combinatie met evidence-based sportbehandeling (CAU+EX) effectiever dan CAU alleen bij het verminderen van depressieve symptomen bij patiënten met MDD in de gespecialiseerde ggz?
- Het beoordelen van de kosteneffectiviteit, remissiecijfers, fysieke activiteit en andere secundaire uitkomsten (i.e. motivatie en energie, fitheid, en functioneren) en de mogelijke mechanismen van verandering (i.e. rumineren, zelfwaardering en geheugen bias).
Onderzoeksdesign
Dit pragmatische, multicenter, gerandomiseerde superioriteitsonderzoek vergeleek CAU met CAU+EX. Metingen vonden online en via telefonische interviews plaats op baseline, gedurende de 12-weekse interventie (om de 3 weken), en tijdens follow-up momenten (om de 3 maanden) tot 15 maanden na inclusie.
Objecten/eenheden van het onderzoek/project
112 Patiënten met een diagnose van MDD volgens de DSM-5-criteria, die ambulante zorg ontvingen in de gespecialiseerde ggz, met een leeftijd van 16 jaar of ouder en een actieve behandeling in de gespecialiseerde ggz. Exclusiecriteria: manische episodes in de voorgeschiedenis, huidige psychose, persisterende depressie (> 2 jaar), risico’s bij fysieke activiteit volgens de PAR-Q, onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal, en fysieke of cognitieve beperkingen die deelname of geïnformeerde toestemming beletten.
Interventie(s)
CAU: De behandeling bestond uit farmacotherapie (CAU: 60,5%; CAU+EX: 57,1%) en/of psychotherapie (CAU: 97,4%; CAU+EX: 96,4%), volgens de multidisciplinaire richtlijnen voor MDD. Patiënten in de CAU-groep konden zelfstandig sporten, maar kregen geen gestructureerde beweegtherapie.
CAU+EX: De 12-weekse sportbehandeling omvatte 3 wekelijkse sessies van matige intensiteit (45 minuten), waarvan 1 onder supervisie en 2 zelfstandig thuis. Intensiteit werd gemonitord met een Fitbit.
- Effectiviteit: Beide groepen lieten een significante afname van depressieve symptomen zien (b = -1,21, p < .001) van ernstig naar matig, zonder significante verschillen tussen CAU en CAU+EX. Daarnaast waren er geen significante verschillen in remissiepercentages tussen de groepen.
- Kosteneffectiviteit: CAU+EX was niet kosteneffectief voor de gehele groep (ICUR = € 1.018.771). In de per-protocolanalyse (≥ 6 begeleide sessies) was CAU+EX mogelijk kosteneffectief (ICUR = € 22.268) met een kans van 61% bij een WTP-drempel van € 50.000,-.
- Secundaire uitkomsten: Patiënten in de CAU+EX-groep voldeden significant vaker aan beweegrichtlijnen tijdens en na de behandeling. Er werden geen significante verschillen tussen beide groepen in fitheid, motivatie en energie of functioneren gevonden.
Mechanismen:
Er werden geen significante verschillen tussen beide groepen in piekeren, zelfwaardering of geheugen bias gevonden.
Diversiteit:
In dit onderzoek werd een brede doelgroep geïncludeerd, zonder uitsluiting op basis van co-morbide, somatische of psychiatrische aandoeningen, met specifieke wervingsinspanningen voor zowel jongeren (≥16 jaar) als ouderen. Leeftijd, geslacht of opleidingsniveau bleken geen significante moderatoren van het effect van de interventie op depressieve symptomen.
Hoewel CAU+EX geen meerwaarde liet zien voor de gehele groep, kan het bij patiënten met voldoende therapietrouw mogelijk kosteneffectief zijn. Dit benadrukt de noodzaak van onderzoek naar manieren om therapietrouw te verbeteren en sporttherapie gerichter voor te schrijven.