Developing a training module for psychiatrists dealing with requests for physician assisted suicide of psychiatric patients in the Netherlands

Achtergrond van het onderzoek De laatste jaren is er toenemende maatschappelijke en professionele aandacht voor psychiatrische patiënten met een verzoek om hulp bij zelfdoding. Daarbij wordt onderkend dat de bestaande terughoudendheid ten aanzien van hulp bij zelfdoding onvoldoende recht doet aan wilsbekwame psychiatrische patiënten die uitzichtloos en ondraaglijk lijden en een consistente doodswens hebben. Om psychiaters te ondersteunen bij het omgaan met verzoeken om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie heeft het VUmc van ZonMw een subsidie ontvangen voor een onderzoeksvoorstel: “Developing a training module for psychiatrists dealing with requests for physician assisted suicide of psychiatric patients in the Netherlands.” Doel van het onderzoek Het doel van het onderzoek is om, d.m.v. inzicht in de ethische overwegingen van psychiaters en andere betrokkenen bij een verzoek om hulp bij zelfdoding, een trainingsmodule te ontwikkelen voor psychiaters voor het omgaan met verzoeken tot hulp bij zelfdoding. De onderzoeksvraag is: welke waarden en normen liggen ten grondslag aan de omgang met een verzoek om hulp bij zelfdoding in de psychiatrie en hoe gaan psychiaters om met deze waarden en normen? Eerste fase van het onderzoek In de eerste fase van het onderzoek worden circa 15 psychiaters geïnterviewd over hun ervaringen met hulp bij zelfdoding in de psychiatrie. De structuur van de interviews is gebaseerd op de relevante empirische, ethische en filosofische literatuur over hulp bij zelfdoding in de psychiatrie. De focus van de interviews ligt niet op de juridische of medische aspecten van hulp bij zelfdoding maar op de ethische overwegingen van de psychiaters. Er wordt vooral ingegaan op de achterliggende waarden en normen die ten grondslag liggen aan de moeilijkheden die psychiaters ervaren bij het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding. Door te focussen op zowel een casus waarin hulp bij zelfdoding werd verleend en een casus waarin hulp bij zelfdoding niet werd verleend proberen we deze ethische overwegingen zo scherp mogelijk in beeld te krijgen. Tweede fase van het onderzoek In de tweede fase van het onderzoek worden de resultaten uit de eerste fase verdiept en aangevuld. Dit gebeurt aan de hand van homogene focusgroepen van: 1) psychiaters; 2) psychiatrisch verpleegkundigen; 3) maatschappelijk werkers / geestelijk verzorgers; en 4) familieleden van de patiënt. Vervolgens wordt aan de hand van een heterogene dialooggroep de resultaten uit de eerdere focusgroepen besproken. De heterogene dialooggroep is samengesteld uit de deelnemers van voorgenoemde betrokken groepen. Het doel van de dialooggroep is het formuleren van breed gedragen ethische bouwstenen voor de trainingsmodule. Derde fase van het onderzoek In de derde fasen worden de ethische bouwstenen verwerkt in een trainingsmodule voor psychiaters. De trainingsmodule wordt zowel geëvalueerd met de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) als met een bredere groep van betrokkenen, waaronder psychiatrische patiënten zonder ernstige psychiatrische aandoening en zonder stervenswens. De trainingsmodule wordt in samenwerking met andere partijen onder de aandacht gebracht van psychiaters en relevante organisaties binnen de psychiatrie. Resultaten tot nu toe Aan de hand van een literatuuronderzoek hebben we de belangrijkste argumenten voor- en tegen hulp bij zelfdoding in de psychiatrie op een rij gezet. Op basis daarvan hebben we tien psychiaters en drie huisartsen geïnterviewd. De voorlopige resultaten van de interviews laten zien dat de respondenten met name groot belang hechten aan: * zorgvuldigheid bij de beoordeling van een verzoek om hulp bij zelfdoding van een psychiatrische patiënt; * bewustwording onder psychiaters van hun persoonlijke beleving, waarden en normen, en grenzen bij het omgaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding; * de behandelrelatie die nodig is een verzoek hulp bij zelfdoding goed te kunnen beoordelen; * het betrekken van de fa