Euthanasia in patients with dementia and an advance euthanasia directive:towards practical guidance
Euthanasie bij mensen met ernstige dementie op basis van een schriftelijke euthanasieverklaring: de ontwikkeling van een handreiking: het DALT-project
Euthanasie bij vergevorderde dementie op basis van een schriftelijke wilsverklaring komt zelden voor. De wet is vooral bedoeld voor situaties waarin arts en wilsbekwame patiënt samen een verzoek bespreken. Bij dementie is het voldoen aan de zorgvuldigheidseisen van de euthanasiewet ingewikkeld, waardoor artsen – ook na uitspraken van de Hoge Raad – voor dilemma’s staan. De wet laat ruimte voor eigen beoordeling, maar legt de verantwoordelijkheid volledig bij de arts, die soms ook maatschappelijke druk ervaart. In de besluitvorming weegt communicatie met de persoon met dementie zwaar mee, naast observaties, gesprekken met zorgverleners en inbreng van naasten.
Doel en werkwijze
In dit onderzoek is vanuit juridisch, ethisch, en praktisch oogpunt inzicht verkregen in deze thematiek. Daarbij is gebruikt gemaakt van verschillende methoden, waaronder vragenlijstonderzoek onder specialisten ouderengeneeskunde, interviews met artsen en naasten, een review van de ethische en juridische literatuur gevolgd door interviews met experts, en een delphi studie gericht op de toepasselijkheid van de zorgvuldigheidscriteria.
Resultaat
De Beslishulp Euthanasie & Dementie: een praktisch hulpmiddel dat artsen ondersteunt bij zorgvuldige besluitvorming, waarbij de eindverantwoordelijk altijd bij de arts blijft.
Download
Aanbevelingen
Aanbevelingen vanuit het DALT-onderzoek:
- Beschouw euthanasie bij dementie als onderdeel van een breder en vroegtijdig te starten proactief zorgplanningsproces met mensen met dementie en hun naasten.
- Zorg voor goede maatschappelijke voorlichting over de (on)mogelijkheden van euthanasie bij dementie op basis van schriftelijke euthanasieverklaringen, inclusief aandacht voor de emotionele impact en (mogelijke) grenzen van individuele artsen.
- Vergroot de bewustwording van de complexiteit van euthanasie bij dementie onder artsen, andere professionals, mensen met dementie en hun naasten, en de maatschappij als geheel.
- Het ondersteunen van artsen in hun besluitvorming is belangrijk. Daarbij gaat het om het zorgvuldig afwegen van zowel de vroegere, in het euthanasieverzoek vastgelegde, als de huidige uitingen van de persoon met dementie, én om het meenemen van de perspectieven van alle nauw betrokkenen (zorgprofessionals en naasten) in het proces. De Beslishulp Euthanasie & Dementie kan daarbij helpen door hen bewust te maken het zorgvuldig afwegen van de vroegere - in het euthanasieverzoek vastgelegde - en de huidige uitingen van de persoon met dementie en de perspectieven van alle nauw betrokkenen (zorgprofessionals, naasten) in het proces van de vragen die zij zichzelf kunnen stellen in het afwegingsproces.
Producten
Titel: Dealing with requests for euthanasia in incompetent patients with dementia. Qualitative research revealing underexposed aspects of the societal debate.
Auteur: D. Coers, M.E. de Boer, E.M. Sizoo, M. Smalbrugge, C.J.W. Leget, C.M.P.M. Hertogh
Magazine: Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde (TvO)
Link: https://www.verenso.nl/magazine-november-2021/no-5-november-2021/
Auteur: D. Coers, M.E. de Boer, E.M. Sizoo, M. Smalbrugge, C.J.W. Leget, C.M.P.M. Hertogh
Magazine: Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde (TvO)
Link: https://www.verenso.nl/magazine-november-2021/no-5-november-2021/
Titel: Nieuw onderzoek euthanasieverklaringen bij vergevorderde dementie
Auteur: Djura Coers
Magazine: Huisarts & Wetenschap
Link: https://link.springer.com/article/10.1007/s12445-019-0103-1
Auteur: Djura Coers
Magazine: Huisarts & Wetenschap
Link: https://link.springer.com/article/10.1007/s12445-019-0103-1
Titel: Dealing with requests for euthanasia in incompetent patients with dementia.
Auteur: Coers DO, de Boer ME, Sizoo EM, Smalbrugge M, Leget CJW, Hertogh CMPM.
Magazine: Age and Ageing
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36626318/
Auteur: Coers DO, de Boer ME, Sizoo EM, Smalbrugge M, Leget CJW, Hertogh CMPM.
Magazine: Age and Ageing
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36626318/
Titel: Dealing with requests for euthanasia in
incompetent patients with dementia. Qualitative research revealing underexposed aspects of the societal debate
Auteur: Djura O Coers, Marike E de Boer, Eefje M Sizoo, Martin Smalbrugge, Carlo J W Leget, Cees M P M Hertogh
Magazine: Age and Ageing
Link: https://academic.oup.com/ageing/article/52/1/afac310/6969134
Auteur: Djura O Coers, Marike E de Boer, Eefje M Sizoo, Martin Smalbrugge, Carlo J W Leget, Cees M P M Hertogh
Magazine: Age and Ageing
Link: https://academic.oup.com/ageing/article/52/1/afac310/6969134
Titel: Seeking consensus on dilemmas related to euthanasia in dementia based on an advance directive: a Delphi study from a medical, ethical and legal perspective
Auteur: Marike E de Boer, Djura O Coers, Eefje M Sizoo, Danique M J ten Bokkel Huinink, Carlo J W Leget, Cees M P M Hertogh, DALT project group
Magazine: Journal of Medical Ethics
Link: https://jme.bmj.com/content/early/2025/01/27/jme-2024-110276
Auteur: Marike E de Boer, Djura O Coers, Eefje M Sizoo, Danique M J ten Bokkel Huinink, Carlo J W Leget, Cees M P M Hertogh, DALT project group
Magazine: Journal of Medical Ethics
Link: https://jme.bmj.com/content/early/2025/01/27/jme-2024-110276
Titel: A qualitative focus group study on legal experts’ views regarding euthanasia requests
based on an advance euthanasia directive
Auteur: D. O. Coers, S. H. Scholten, M. E. de Boer, E. M. Sizoo, M. A. J. M. Buijsen, B. J. M. Frederiks, C. J. W. Leget & C. M. P. M. Hertogh
Magazine: BMC Medical Ethics
Link: https://bmcmedethics.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12910-024-01111-2
Auteur: D. O. Coers, S. H. Scholten, M. E. de Boer, E. M. Sizoo, M. A. J. M. Buijsen, B. J. M. Frederiks, C. J. W. Leget & C. M. P. M. Hertogh
Magazine: BMC Medical Ethics
Link: https://bmcmedethics.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12910-024-01111-2
Titel: Euthanasie bij gevorderde dementie: het DALT-project
Auteur: Djura Coers, Marike de Boer, Martin Buijsen, Carlo Leget, Cees Hertogh
Magazine: Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde (TvO)
Link: https://www.verenso.nl/magazine-april-2019/no-2-april-2019/
Auteur: Djura Coers, Marike de Boer, Martin Buijsen, Carlo Leget, Cees Hertogh
Magazine: Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde (TvO)
Link: https://www.verenso.nl/magazine-april-2019/no-2-april-2019/
Titel: Nieuw onderzoek euthanasieverklaringen bij vergevorderde dementie
Auteur: Djura Coers
Magazine: Huisarts & Wetenschap
Begin- en eindpagina: 59-59
Link: https://www.henw.org/artikelen/
Auteur: Djura Coers
Magazine: Huisarts & Wetenschap
Begin- en eindpagina: 59-59
Link: https://www.henw.org/artikelen/
Titel: Navigating Dilemmas on Advance Euthanasia Directives of Patients with Advanced Dementia
Auteur: Djura O. Coers MD; Eefje M. Sizoo MD, PhD; Maryam Bloemen MD; Marike E. de Boer PhD; Agnes van der Heide PhD; Cees M.P.M. Hertogh MD, PhD; Carlo J.W. Leget PhD; Trynke Hoekstra PhD; Martin Smalbrugge MD, PhD
Magazine: JAMDA
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1525861024007229
Auteur: Djura O. Coers MD; Eefje M. Sizoo MD, PhD; Maryam Bloemen MD; Marike E. de Boer PhD; Agnes van der Heide PhD; Cees M.P.M. Hertogh MD, PhD; Carlo J.W. Leget PhD; Trynke Hoekstra PhD; Martin Smalbrugge MD, PhD
Magazine: JAMDA
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1525861024007229
Titel: Euthanasie bij gevorderde dementie: het DALT-project
De ontwikkeling van een praktische handreiking over euthanasie bij dementie op basis van een schriftelijke wilsverklaring
Auteur: Djura Coers, Marike de Boer, Martin Buijsen, Carlo Leget, Cees Hertogh
Magazine: Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde
Link: https://www.verenso.nl/tijdschrift-voor-ouderengeneeskunde/tijdschrift-2019-no-2-april/wetenschap/euthanasie-bij-gevorderde-dementie-het-dalt-project
Auteur: Djura Coers, Marike de Boer, Martin Buijsen, Carlo Leget, Cees Hertogh
Magazine: Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde
Link: https://www.verenso.nl/tijdschrift-voor-ouderengeneeskunde/tijdschrift-2019-no-2-april/wetenschap/euthanasie-bij-gevorderde-dementie-het-dalt-project
Titel: Euthanasia based on an advance directive in patients with dementia: how do legal experts reflect on the legal field in which physicians ought to act?
Auteur: M.E. de Boer, S.Scholten, D.O. Coers
Auteur: M.E. de Boer, S.Scholten, D.O. Coers
Titel: Euthanasie op basis van een schriftelijke wilsverklaring. Een kwalitatief onderzoek naar de visie van juridische experts.
Auteur: Coers,D.O., Scholten,S., Sizoo,E.M., de Boer,M.E., Frederiks,B.J.M., Buijsen,M.A.J.M., Leget,C.J.W., Hertogh,C.M.P.M.
Auteur: Coers,D.O., Scholten,S., Sizoo,E.M., de Boer,M.E., Frederiks,B.J.M., Buijsen,M.A.J.M., Leget,C.J.W., Hertogh,C.M.P.M.
Titel: Euthanasie bij gevorderde dementie op basis van een schriftelijke wilsverklaring. Ervaren SO’s andere dilemma’s dan SCEN-artsen en artsen van het Expertisecentrum Euthanasie?
Auteur: Eefje Sizoo, Djura Coers, Marike de Boer
Auteur: Eefje Sizoo, Djura Coers, Marike de Boer
Titel: Dealing with requests for euthanasia in incompetent patients with dementia. Qualitative research revealing underexposed aspects of the societal debate.
Auteur: D.O. Coers, M.E. de Boer, E.M. Sizoo, M. Smalbrugge, C.J.W. Leget, C.M.P.M. Hertogh
Auteur: D.O. Coers, M.E. de Boer, E.M. Sizoo, M. Smalbrugge, C.J.W. Leget, C.M.P.M. Hertogh
Kenmerken
-
Projectnummer:
839120012
-
- Looptijd: 100%
Looptijd: 100 %20182025 - Gerelateerde programma's:
- Gerelateerde subsidieronde:
-
Projectleider en penvoerder:
M.E. de Boer PhD
-
Verantwoordelijke organisatie:
Amsterdam UMC Locatie VUmc
Onderzoek naar ouderengeneeskunde door aioto's
Om specialisten ouderengeneeskunde te ondersteunen in hun dagelijkse werk, financieren we onderzoek naar relevante vraagstukken. Doordat de onderzoeken worden uitgevoerd door artsen in opleiding tot onderzoeker dragen ze ook bij aan de academisering van de opleidingen. Lees meer over deze onderzoeken.