GGZ Carib. Praktijkgericht onderzoek in de GGZ: de Caribische casus. Versterking van passende zorg in de eerstelijns GGZ op Bonaire en Curaçao.
GGZ-Carib is een praktijkgericht onderzoek waarin met stakeholders, cliënten en naasten bekeken wordt hoe de eerstelijns-GGZ op Bonaire en Curaçao beter gepositioneerd kan worden en passende zorg versterkt kan worden. Bonaire en Curaçao zijn kleine eilanden met eigen cultuurkenmerken. Door de kleinschaligheid is het niet gemakkelijk om binnen de geestelijke gezondheidszorg passende zorg voor alle cliënten te bieden. Bovendien is Bonaire van Curaçao afhankelijk voor klinische opnames in de GGZ.
Doel
Het doel van GGZ-Carib is:
- Identificeren eerstelijns-GGZ zorgbehoefte
- In kaart brengen huidige aanbod basis- en specialistische geestelijke gezondheidszorg
- In kaart brengen in hoeverre de eerstelijns-GGZ zorgbehoefte en het zorgaanbod op Bonaire en Curaçao op elkaar aansluiten
- Identificeren verander- en verbeterpunten
- Realiseren van draagvlak en consensus met stakeholders, cliënten en naasten over de verbeteraanpak en de te stellen prioriteiten.
Aanpak/Werkwijze
Als werkwijze is gekozen voor een waarderend actieonderzoek benadering, waarbij verschillende methodieken worden gebruikt die passen bij de fase waarin het onderzoek zich bevindt: deskresearch, kwantitatief onderzoek (analyse beschikbare data) en kwalitatief onderzoek (diepte-interviews en interactieve groepssessies).
Samenwerkingspartners
De initiatiefnemer van het onderzoek is Mental Health Caribbean (MHC) op Bonaire. Vanwege de kleinschaligheid en uitwisselingen tussen de eilanden is GGz Curaçao een logische inhoudelijke partner. MHC heeft geen eigen onderzoekscapaciteit in huis en maakt daarvoor gebruikt van een derde samenwerkingspartner: Curaçao Biomedical and Health Research Institute (CBHRI), een onafhankelijk onderzoeksinstituut gespecialiseerd in het doen van kwantitatief en kwalitatief sociaal wetenschappelijk onderzoek binnen het gezondheids- en sociale domein.
MHC, GGz Curaçao en CBHRI vormen gezamenlijk het kernteam. Aanvullend wordt er intensief samengewerkt met stakeholders, waaronder lokale overheden, andere GGZ-instellingen, huisartsen en belangenorganisaties van cliënten en hun naasten.
Verwachte resultaten
Het project zal op verschillende niveaus resultaten opleveren: • Overzicht en analyse beschikbare kwantitatieve GGZ data Bonaire en Curaçao • Inzicht in hoe het actuele GGZ-aanbod op Bonaire en Curaçao beleefd wordt • Een met stakeholders (zorgaanbieders, cliënten en hun naasten) gevalideerd advies gericht op het beter positioneren, versterken en toegankelijker maken van de eerstelijns GGZ op Bonaire en Curaçao.
Producten
Auteur: Dr. Merel Griffith-Lendering, Drs. Elly Hellings, Drs. Izzy Gerstenbluth, Dr. Tineke Alberts
Auteur: Dr. Merel Griffith-Lendering, Drs. Elly Hellings, Drs. Izzy Gerstenbluth, Dr. Tineke Alberts
Verslagen
Eindverslag
Het GGZ-Carib project is uitgevoerd om inzicht te krijgen in de organisatie, toegankelijkheid en het functioneren van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) op Curaçao en Bonaire, en om samen met betrokken partijen te verkennen hoe de basis-GGZ structureel versterkt kan worden binnen de context van kleine eilandstaten (Small Island Developing States, SIDS).
De geestelijke gezondheidszorg op beide eilanden staat onder druk door een toenemende zorgvraag, beperkte specialistische capaciteit, personeelskrapte en structurele uitdagingen zoals versnippering van het zorglandschap (met name op Curaçao) en kwetsbaarheid van het systeem bij uitval van professionals (met name op Bonaire). Tegelijkertijd is er sprake van sterke betrokkenheid van professionals, hechte gemeenschappen en bestaande initiatieven die kansen bieden voor verbetering.
Het onderzoek is uitgevoerd als waarderend actieonderzoek (Participatory Action Research), waarbij kwantitatieve data over zorggebruik zijn gecombineerd met kwalitatieve interviews met cliënten, naasten, huisartsen, POH-GGZ, GGZ-professionals en beleidsmakers. Daarnaast zijn op beide eilanden gezamenlijke ontwerp- en validatiesessies georganiseerd om resultaten te duiden en om in co-creatie tot gedragen oplossingsrichtingen te komen.
Het project heeft geleid tot een systematische analyse van het huidige zorglandschap, inzicht in ervaren knelpunten en sterke punten, en de ontwikkeling van concrete, context-specifieke implementatieplannen voor Curaçao en Bonaire. Centraal staat het versterken van laagdrempelige, eerstelijns geestelijke gezondheidszorg, betere triage en doorverwijzing, en meer samenhang en samenwerking tussen betrokken organisaties. GGZ-Carib levert daarmee zowel wetenschappelijke kennis als praktisch toepasbare handvatten voor beleidsmakers en zorgprofessionals, gericht op het verbeteren van passende, toegankelijke en duurzame geestelijke gezondheidszorg in het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Het GGZ-Carib project heeft meerdere inhoudelijke en maatschappelijke resultaten opgeleverd. Uit de analyse van zorggebruiksdata blijkt dat op Curaçao jaarlijks tienduizenden ambulante GGZ-contacten plaatsvinden, verdeeld over meerdere aanbieders, met een relatief groot aandeel jeugdigen in de zorg. Op Bonaire is sprake van een stijgende zorgvraag binnen een kleinschalig en kwetsbaar systeem met één centrale aanbieder. In beide contexten spelen wachttijden, beperkte specialistische capaciteit en onvoldoende overzicht in het zorglandschap een belangrijke rol.
Een belangrijk resultaat is het inzicht dat laagdrempelige ondersteuning binnen de eerstelijn, zoals via POH-GGZ, een cruciale rol speelt in het vroegtijdig opvangen van psychische klachten. Deze vorm van zorg wordt door cliënten en professionals als toegankelijk, cultuursensitief en effectief ervaren, en voorkomt onnodige instroom in specialistische zorg. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat verdere versterking, structurele borging en betere positionering van deze functies noodzakelijk zijn.
De kwalitatieve resultaten benadrukken daarnaast het belang van duidelijke triage, betere zorgnavigatie, aandacht voor taal en cultuur, en specifiekere aandacht voor jeugd en preventie. Op Curaçao vraagt dit vooral om betere afstemming tussen aanbieders; op Bonaire om het verminderen van systeemkwetsbaarheid en het verbreden van het zorgaanbod.
De maatschappelijke impact van het project ligt in de concrete implementatieplannen die samen met het veld zijn ontwikkeld en gevalideerd. Deze plannen bieden beleidsmakers en zorgorganisaties richting voor gerichte verbeterstappen in de praktijk. Voor cliënten en naasten betekent dit perspectief op snellere toegang tot passende zorg dichter bij huis. Voor professionals biedt het project erkenning van bestaande inspanningen en praktische handvatten om samenwerking en kwaliteit te verbeteren. Wetenschappelijk draagt GGZ-Carib bij aan kennis over organisatie en versterking van geestelijke gezondheidszorg in kleine eilandcontexten, met relevantie voor andere SIDS-regio’s.