Kwetsbaarheid en veerkracht van chronisch zieke kinderen in relatie tot de covid pandemie. Samen beslissen over passende zorg voor de meest kwetsbare jongeren.
In Nederland hebben bijna een miljoen kinderen onder de 25 jaar een chronische somatische aandoening. Onderzoek van vóór de coronacrisis laat zien dat tot 25% van deze kinderen psychosociale problemen ontwikkelt, zoals eenzaamheid, angst, depressie of vermoeidheid. Deze problemen kunnen op de lange termijn gevolgen hebben voor zowel hun fysieke en mentale gezondheid als hun maatschappelijke participatie als volwassene.
Coronapandemie
Tijdens de coronapandemie veranderde er veel voor kinderen. Ze brachten meer tijd thuis door, zagen minder vriendjes en werden dagelijks geconfronteerd met verontrustend nieuws over het virus. Er zijn algemene adviezen beschikbaar om coronastress bij jongeren te verminderen, maar het is nog onduidelijk in hoeverre kwetsbare kinderen en jongeren zijn getroffen door de pandemie en de bijbehorende maatregelen.
Doel en werkwijze
In dit project is onderzocht wat de impact was van de COVID-19-pandemie op de psychosociale gezondheid van kinderen met een chronische aandoening, zowel tijdens als na de pandemie. Daarnaast is gekeken welke kinderen een verhoogd risico liepen op psychosociale problemen.
Aanpak
Dit is gedaan met data uit het lopende PROactive-cohort, waarin kinderen met een chronische aandoening, zoals taaislijmziekte, jeugdreuma of aangeboren hartafwijkingen, jaarlijks vragenlijsten invullen in het kader van zowel zorg als onderzoek. Daarnaast zijn (een deel van) de vragenlijsten die gebruikt worden in het PROactive-cohort – de generieke PROMs – geïmplementeerd in 2 algemene ziekenhuizen. Ook is de ‘Kindtool Mijn Positieve Gezondheid’ ingebouwd, een hulpmiddel dat kinderen ondersteunt bij de voorbereiding op het ‘Samen Beslissen’-gesprek met hun arts. Ruim 40 kinderartsen kregen een meerdaagse training in het voeren van dit gesprek met behulp van deze hulpmiddelen. Na afloop werden zij geïnterviewd om hun ervaringen te evalueren.
Resultaten
Uit de resultaten blijkt dat 22,5% van de kinderen met een chronische ziekte aangaf dat de corona-uitbraak (of de gevolgen hiervan) hun leven (zeer) negatief heeft beïnvloed. Met name het moeten thuisblijven, het niet kunnen afspreken met vrienden, en het niet naar school kunnen gaan, werden door kinderen als ingrijpende veranderingen ervaren. De ernst van de restricties tijdens de pandemie bleek negatief geassocieerd met verschillende indicatoren van psychosociaal welzijn, waaronder lagere tevredenheid met het leven, meer internaliserende symptomen en meer psychosomatische klachten. Vooral veerkracht en sociale interacties bleken belangrijke beschermende factoren voor het psychosociale functioneren. Uit de analyses blijkt dat oudere kinderen (middelbare schoolleeftijd), kinderen met minder veerkrachtfactoren en kinderen uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische status (SES) het grootste risico liepen op een afname van welzijn tijdens de pandemie. Ook gezinnen waarin ouders een hogere draaglast ervaarden met betrekking tot de ziekte van hun kind, vormden een kwetsbare groep. Na de pandemie lijkt de impact op het welzijn en de levenstevredenheid zich te hebben hersteld.
Na de succesvolle implementatie van de vragenlijsten en de Kindtool blijkt uit interviews met kinderartsen dat de Kindtool een waardevol startpunt vormt voor het ‘Samen Beslissen’-gesprek. Over het algemeen geniet het gebruik ervan de voorkeur boven de vragenlijsten. De generieke PROMs zijn echter essentieel voor het monitoren van psychosociaal welzijn, zodat eventuele verslechtering tijdig gesignaleerd wordt en er interventies kunnen worden ingezet. Op basis van deze bevindingen wordt aanbevolen om de generieke PROMs en de Kindtool breder te implementeren in de reguliere zorg, zodat psychosociale problemen tijdig gesignaleerd worden en gedeelde besluitvorming wordt ondersteund. Daarnaast kan gerichte ondersteuning ontwikkeld worden voor de meest kwetsbare subgroepen. De resultaten van dit onderzoek dragen bij aan betere zorg voor kinderen met een chronische ziekte.
Meer projecten
Andere ZonMw-projecten waarbij projectleider Sanne Nijhof betrokken is:
Producten
Auteur: Emma Berkelbach
Link: https://www.nvk.nl/over-nvk/events/agenda/evenement?eventid=297861120
Auteur: Emma Berkelbach
Link: https://www.aanmelder.nl/makeawish/programma
Auteur: Emma Berkelbach & Sanne Nijhof
Link: https://eur05.safelinks.protection.outlook.com/?url=https%3A%2F%2Fplatformuitkomstgerichtezorg.nl%2Faan%2Bde%2Bslag%2Fdocumenten%2FHandlerDownloadFiles.ashx%3Fidnv%3D2496555&data=05%7C01%7CE.E.BerkelbachvanderSprenkel%40umcutrecht.nl%7C9bff7d8746104c9a414308db71965f93%7Cdcdf4a3dd0c04a6394cf781981249be5%7C0%7C0%7C638228662880665818%7CUnknown%7CTWFpbGZsb3d8eyJWIjoiMC4wLjAwMDAiLCJQIjoiV2luMzIiLCJBTiI6Ik1haWwiLCJXVCI6Mn0%3D%7C3000%7C%7C%7C&sdata=RVigYEc3z0XvYplwqKTa%2F0drHBidtmqau%2BymJ%2BVqULE%3D&reserved=0
Auteur: Emma Berkelbach & Sanne Nijhof
Link: https://www.zonmw.nl/sites/zonmw/files/2024-09/Presentatie-Emma-Berkelbach-pdf.pdf
Auteur: Johanna W. Hoefnagels, Annelieke B. Schoen, Sabine E. I. van der Laan, Lyan H. Rodijk, Cornelis K. van der Ent, Elise M. van de Putte, Geertje W. Dalmeijer & Sanne L. Nijhof
Magazine: Int. J. Environ. Res. Public Health
Magazine: Programma Uitkomstgerichte Zorg
Link: https://www.uitkomstgerichtezorg.nl/binaries/uitkomstgerichtezorg/documenten/documenten/2023/05/12/adviesrapport-generieke-proms-kinderen_versie1.1/Adviesrapport+Generieke+PRO%28M%29s+kinderen_versie1.1.pdf
Auteur: Emma Berkelbach
Magazine: Website Universiteit Utrecht
Link: https://www.uu.nl/nieuws/kwetsbaarheid-en-weerbaarheid-van-kinderen-met-een-chronische-ziekte
Auteur: Emmie W. Koevoets, Heidi M. B. Lesscher, Remco C. Veltkamp, Johanna W. Hoefnagels, Sanne L. Nijhof
Magazine: European Journal of Pediatrics