Rookvrij Kennemerland

Roken is de grootste te voorkomen doodsoorzaak in Nederland. 30% van de sociaaleconomische gezondheidsverschillen wordt veroorzaakt door roken. Mensen met een praktische opleiding en een krappe beurs hebben meer moeite om van het roken af te komen en ondervinden grotere gevolgen voor hun gezondheid en huishoudbudget. Campagnes en stoppen-met-roken-hulp zijn voor deze groep vaak minder succesvol. 

Doel

Het doel was om in 2021–2025 een duurzame, lokaal gedragen aanpak voor stoppen met roken te implementeren in de betrokken wijken. Daarbij ging het niet alleen om het terugdringen van het aantal rokers, maar ook om een blijvende normverandering in de wijk en een betere toegankelijkheid van en verwijzing naar rookstop-ondersteuning. Allereerst werden vier bewoners opgeleid en ingezet als rookvrij ambassadeurs. Zij konden meedenken bij de wijkaanpak en vanuit hun netwerk anderen motiveren en begeleiden. Tegelijkertijd werden passende rookstopinterventies geïmplementeerd, werden professionals gestimuleerd om rookgedrag bespreekbaar te maken en werd gewerkt aan rookvrije plekken en rookvrij beleid binnen gemeenten.

Aanpak

De aanpak bestond uit een combinatie van praktijkinterventies en actieonderzoek, uitgevoerd door Hogeschool Inholland. Onderzoeksvragen en focus ontwikkelden zich gaandeweg binnen een participatief leerproces. Via methoden als Implementation Mapping en het RE-AIM-model werden interventies door bewoners en wijkprofessionals geselecteerd, geïmplementeerd en geëvalueerd, terwijl de bij hen opgehaalde kwalitatieve verhalen (Most Significant Change methode) inzicht gaven in de daadwerkelijke impact.

In beide wijken werden drie interventies geïmplementeerd. Roken Enzo (naar voorbeeld van Amsterdam Noord) bood bewoners een waardevolle laagdrempelige inloop- en steungroep, waar naast roken ook aandacht was voor bredere thema’s zoals eenzaamheid. Rookvrij ambassadeurs begeleidden de groepen. Stress Enzo, oftewel Grip en Gezondheid, een training gericht op stressmanagement (ontwikkeld door Indigo Rotterdam), bleek vooral in Oosterwijk succesvol. Deelnemers waardeerden de training en rapporteerden gedragsverandering en nagenoeg alle deelnemers stopten tijdens of na de training ook met roken. In Schalkwijk kwam Stress Enzo niet van de grond door onvoldoende deelnemers. In deze wijk was vooral de inzet van rookstopcoaches met een migratieachtergrond effectief. Vanuit het project zijn 5 bewoners opgeleid tot rookstopcoach, waarvan 2 inmiddels zijn verbonden aan een huisartsenpraktijk in de wijk. 

Samenwerkingspartners

We werkten vooral samen met partners uit het sociaal domein en uit het zorgdomein. Door een aanvullende subsidie “Rookvrij Leven voor Iedereen” (GGDGHOR Nederland / Pharos) waren we in staat om een sociaal werker rookvrij in te zetten op ons project. Deze sociaal werker heeft een groot netwerk kunnen bereiken. Ook zijn wij een wijkteam gestart met bewoners, GGD, Welzijnsorganisatie, rookstopcoach, gemeente. Daarnaast werkten we samen met organisaties waar onze doelgroep komt, zoals moskee, basisscholen, praktijkondersteuners van huisartsen. Vanzelfsprekend zijn ook verschillende afdelingen van de gemeenten (volksgezondheid, werk en inkomen, WMO, fysieke leefomgeving) betrokken bij ons project.

Resultaten

De resultaten tonen aan dat rookvrij ambassadeurs een cruciale rol vervulden in het bereiken en ondersteunen van bewoners en dat hun inzet het gesprek over roken in de wijk normaler en toegankelijker maakte. De interventies leverden zichtbare effecten op: bewoners ondernamen (herhaalde) stoppogingen, rookvrije plekken brachten de sociale norm in beweging en gemeenten ondersteunden de wijkaanpak. Tegelijkertijd bleven er uitdagingen bestaan, zoals de werving van deelnemers en de beperkte doorverwijzing door professionals die roken vaak een moeilijk bespreekbaar onderwerp vinden. 

De ervaring leert dat een integrale, participatieve wijkaanpak uitgaande van bewoners, kansrijk is om roken terug te dringen. Co-creatie met bewoners en wijkprofessionals, de inzet van ambassadeurs en het combineren van interventies in de wijk blijken belangrijke succesfactoren. Hoewel structurele inbedding nog nodig is, vormt dit project een inspirerend voorbeeld van hoe een integrale wijkaanpak kan bijdragen aan een rookvrij leven voor iedereen.