Mobiele menu

Signaleren en markeren van de palliatief-terminale fase bij verpleeghuisbewoners: implementatie van de SigMaSet voor en met verzorging middels action research

De situatie van verpleeghuisbewoners verandert voortdurend. Het is belangrijk dat dit snel wordt opgemerkt en besproken. Door dit te ‘signaleren en markeren’ kan de zorg worden aangepast aan de veranderende zorgbehoeften. Verzorgenden hebben hierbij een belangrijke rol omdat zij de meeste tijd met bewoners doorbrengen. 

Doel

Het doel is het implementeren van instrumenten (methodes en tools) voor en met verzorgenden zodat zij tijdig, nauwkeuriger en eerder de palliatief-terminale fase van verpleeghuisbewoners signaleren en markeren.

Aanpak/werkwijze

Met ‘action research’ betrokken we verzorgenden maximaal bij dit proces. Onderzoekers ondersteunden verzorgenden in 10 verpleeghuizen bij het kiezen en toepassen van ‘instrumenten’ (tools, vragenlijsten en methoden) die hen kunnen helpen bij het signaleren en markeren van de palliatieve fase. De deelnemende zorgteams kozen daarvoor instrumenten die aansloten bij door hen ervaren knelpunten en probeerden verschillende instrumenten uit. Er is ook informatie ingewonnen bij andere disciplines zoals artsen, verpleegkundigen en geestelijk verzorgers.

Samenwerkingspartners

We werkten samen met Accolade Zorggroep, De Haagse Hogeschool, Expertisecentrum Palliatieve Zorg VUmc, Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), Netwerk Palliatieve Zorg (NPZ) Utrecht stad en Zuidoost, Protestants Christelijke Ouderen Bond, Universitair Netwerk voor de Caresector Zuid-Holland, Verenso, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN), Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg Nederland, VU medisch centrum en verpleeghuizen van deelnemende organisaties uit de regio’s Leiden, Den Haag, Amsterdam en Utrecht.

Resultaten

Op basis van de ervaringen in de praktijk ontwikkelden wij de SigMa-methodiek. Dit is een stappenplan met video’s waarmee verpleeghuizen zelf op zoek kunnen gaan naar een geschikt instrument voor het signaleren en markeren van de palliatieve fase. De instrumenten die in de praktijk goed toepasbaar bleken, zijn opgenomen in de (bij de methodiek horende) SigMa-set.

Het project stimuleert het gebruik van instrumenten en verstevigt de signalerende rol van verzorgenden. Daarmee draagt het project bij aan de kwaliteit van de palliatieve zorg voor verpleeghuisbewoners.

Vervolg

Er is een vervolgproject Implementatie SigMa-methodiek: samen op zoek naar instrumenten voor tijdig en nauwkeurig signaleren van veranderingen in de palliatieve fase bij verpleeghuisbewoners.

Het team van Jenny van der Steen ontwikkelde een stappenplan waarmee verzorgenden zelf bepalen welk instrument hen ondersteunt bij het signaleren en markeren van de palliatieve fase. 'De Signaleringslijn is een prachtig voorbeeld en inspireerde verzorgenden tot verbeteringen.' >Lees het interview 

ZonMw en proactieve zorgplanning

Dit project financieren we vanuit ons programma Palliantie. Het tijdig herkennen en bespreekbaar maken van het levenseinde helpt patiënten en naasten om over hun doelen, wensen en behoeften rondom de palliatieve fase na te denken. Het is belangrijk dat zorgverleners tijdig en regelmatig hierover in gesprek gaan en dit inventariseren en vastleggen. Vanuit ons programma Palliantie financieren we onderzoek naar handvatten voor proactieve zorgplanning en de toepassing daarvan in de zorgpraktijk. Lees meer op ons thema proactieve zorgplanning.

Producten

Titel: Interview Natashe Lemos Dekker in nieuwsbrief Netwerk Palliatieve Zorg Amsterdam - Diemen
Auteur: M. Sjerps
Titel: Artikel website ZonMw:‘Verzorgenden kennen bewoner vaak het beste’
Auteur: Onbekend
Titel: Interview Erwin Mantel in nieuwsbrief Netwerk Palliatieve Zorg Amsterdam - Diemen
Auteur: M. Sjerps
Titel: Eindsymposium 'Zorgen voor verpleeghuisbewoners in de laatste levensfase', Stadsgehoorzaal Leiden, 22 maart 2019
Auteur: SigMa projectgroep
Link: https://www.lumc.nl/sub/9600/att/BeeldverslagSymposiumSigMaenNamaste
Titel: Bijeenkomst Consortium Palliatieve Zorg Noord-Holland - Flevoland
Auteur: L. Bagchus
Titel: Bijeenkomst Expertise Centrum Palliatieve Zorg VUMC
Auteur: L. Bagchus
Titel: Implementing palliative care tools in nursing homes through action research: starting from the needs and preferences of care staff
Auteur: Bagchus C, Lemos Dekker N, Pasman HRW, Onwuteaka-Philipsen BD, Achterberg WP, van der Steen JT.
Titel: Nederlands-Vlaamse wetenschapsdagen
Auteur: L. Bagchus
Titel: Symposium Palliatieve zorg bij dementie
Auteur: N. Lemos Dekker
Titel: Selecting and implementing palliative care tools in nursing homes: first results of action research with nursing staff to accommodate their preferences
Auteur: Lemos Dekker N, van der Steen JT, Achterberg WP, Bagchus L, Pasman HR, Onwuteaka- Philipsen BD.
Titel: SigMa: Signaleren en markeren van de palliatief-terminale fase bij verpleeghuisbewoners.
Auteur: Lemos Dekker N, van der Steen JT, Achterberg WP, Bagchus L, Pasman HR, Onwuteaka- Philipsen BD.
Titel: Research in Palliative Care for Older People: Overcoming methodological research challenges (Seminar)
Auteur: L. Bagchus
Titel: Identifying the terminal phase and palliative care needs in nursing home residents: action research with nursing staff to implement the SigMaSet
Auteur: van der Steen JT.
Titel: Wat zorgmedewerkers in verpleeghuizen zelf vinden van het gebruik van instrumenten voor signaleren en markeren in de palliatieve fase: een actieonderzoek
Auteur: Bagchus L, Lemos Dekker N, Pasman HRW, Onwuteaka-Philipsen BD, Achterberg WP, van der Steen JT.
Titel: Knelpunten bij het leveren van palliatieve zorg in het verpleeghuis
Auteur: Lemos Dekker N, Bagchus L, Pasman R, Philipsen B, Achterberg W, van der Steen J.
Titel: Samenwerking in academische netwerken. Palliatieve zorg: wat is nieuw? Een stand van zaken vanuit het UNC-ZH
Auteur: J. van der Steen et al.
Magazine: Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde (TvO)
Titel: Challenges to providing palliative care in nursing homes: Results from action research with care staff
Auteur: Lemos Dekker N, Bagchus C, Pasman R, Onwuteaka-Philipsen B, Achterberg W, van der Steen J
Link: https://www.researchgate.net/publication/274535219_The_challenge_of_providing_palliative_care_in_the_nursing_home

Verslagen


Eindverslag

De situatie en behoeften van verpleeghuisbewoners veranderen vaak. Het is belangrijk dat verzorgenden dat tijdig signaleren. Zij zijn het die steeds aanwezig zijn. Anderen, zoals familie en arts, vertrouwen erop dat zij zulke veranderingen doorgeven. Ook kunnen verzorgenden de palliatief-terminale fase vaak zien aankomen. Als zij dat met collega’s of met het team bespreken, kunnen zij die fase samen markeren. In het SigMa project is gewerkt aan het verbeteren van dit signaleren en markeren. Met action research zijn verzorgenden zelf maximaal betrokken bij dit proces. Onderzoekers ondersteunden verzorgenden van een zorgteam in 10 verpleeghuizen bij het kiezen en toepassen van methoden (‘instrumenten’) die hen kunnen helpen bij het signaleren en markeren. Zoals een observatielijst voor pijn, of het inschatten van veranderingen in de conditie van de bewoner. Het zorgteam probeerde daartoe verschillende methoden uit die aansloten bij door hen ervaren knelpunten. Er is ook informatie ingewonnen bij andere disciplines zoals artsen en geestelijk verzorgers. Uit de informatie over wanneer welke methode het beste werkt in de praktijk, ontwikkelden wij de SigMa-methodiek. Dit omvat een beschrijving van de gevolgde methode: een stappenplan waarmee verpleeghuizen zelf het traject kunnen volgen dat tot keuze van een geschikt instrument leidt. De methode wordt uitgelegd aan de hand van video’s. Daarnaast zijn de instrumenten die goed toepasbaar bleken, opgenomen in de SigMa-methodiek.
Doel: signaleren en markeren verbeteren De situatie en behoeften van verpleeghuisbewoners veranderen vaak. Het is belangrijk dat verzorgenden dat tijdig signaleren. Zij zijn het die steeds aanwezig zijn. Anderen, zoals familie en arts, vertrouwen erop dat zij zulke veranderingen doorgeven. Ook kunnen verzorgenden de palliatief-terminale fase vaak zien aankomen (‘markeren’). Proces: ondersteuning bij kiezen en toepassen van methoden voor signalering en markering In dit action research project ondersteunen onderzoekers de verzorgenden en het zorgteam in 10 verpleeghuizen bij het kiezen en toepassen van methoden (‘instrumenten’) die helpen bij het signaleren en markeren. Zoals een observatielijst voor pijn, of het inschatten of de laatste levensfase is aangebroken. Bewoners en naasten worden betrokken bij het proces van kiezen. Het zorgteam probeert daartoe verschillende methoden uit. Dit levert informatie op over wanneer welke methode het beste werkt in de praktijk. Hieruit ontwikkelen wij de ‘SigMa’ Set: de methoden die het meest geliefd en toepasbaar zijn en uitleg over gebruik in Nederlandse verpleeghuizen.

Kenmerken

Projectnummer:
844001306
Looptijd: 100%
Looptijd: 100 %
2017
2021
Onderdeel van programma:
Gerelateerde subsidieronde:
Projectleider en penvoerder:
Dr. ir. J.T. van der Steen
Verantwoordelijke organisatie:
Leiden University Medical Center