Stratified Treatment and Recovery for Hallucinations(STAR-H)
Hallucinaties (iets waarnemen dat niemand anders ziet/hoort) compliceren veel verschillende psychische aandoeningen. Deze ‘onwaarnemingen’ zijn vaak beangstigend, kunnen de kwaliteit van leven ernstig verstoren, formele en informele zorg fors verzwaren en agressie uitlokken. Goede uitleg en psychotherapie helpt, maar vaak is er meer nodig. Medicatie kan effectief zijn, maar heeft soms ernstige bijwerkingen. STAR-H introduceert een nieuw concept dat behandeling koppelt aan individuele neurobiologische afwijkingen door biomarkers te identificeren.
Persoonskenmerken
De onderliggende mechanismen van hallucinaties zijn verschillend, en elk mechanisme behoeft zijn eigen aanpak. Daarom dient de behandeling van hallucinaties middels antipsychotica (haldol-achtige middelen), cholinesterase remmers (‘Alzheimer-pleisters’) of magnetische stimulatie (de hersenen lokaal tot rust brengen) nauwkeurig te worden afgestemd op persoonskenmerken.
Doel
STAR-H onderzoekt hoe die persoonskenmerken, via shared decision-making, de leidraad vormen voor behandeling op maat. Dit zorgt dat patiënten snel een werkzame behandeling krijgen en voorkomt ernstige bijwerkingen.
Producten
Auteur: Hugdahl K, Sommer IE.
Magazine: Schizophrenia Bulletin
Begin- en eindpagina: 234-241
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29069435/
Auteur: van Dellen E, Börner C, Schutte M, van Montfort S, Abramovic L, Boks MP, Cahn W, van Haren N, Mandl R, Stam CJ, Sommer I.
Magazine: npj Schizophrenia
Link: https://www.nature.com/articles/s41537-020-00111-6#citeas
Auteur: Schutte MJL, Linszen MMJ, Marschall TM, Ffytche DH, Koops S, van Dellen E, Heringa SM, Slooter AJC, Teunisse R, van den Heuvel OA, Lemstra AW, Foncke EMJ, Slotema CW, de Jong J, Rossell SL, Sommer IEC
Magazine: Psychiatry Research
Link: https://doi.org/10.1016/j.psychres.2020.113314
Auteur: Schutte MJL, Bohlken MM, Collin G, Abramovic L, Boks MPM, Cahn W, Dauwan M, van Dellen E, van Haren NEM, Hugdahl K, Koops S, Mandl RCW, Sommer IEC.
Magazine: Scientific Reports
Link: https://www.nature.com/articles/s41598-020-80657-8
Auteur: Ottens TH, Sommer IEC, Begemann MJ, Schutte M, Cramer MJ, Suyker WJ, Van Dijk D, Slooter AJC
Magazine: Medicine
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32131388/
Auteur: Marschall TM, Brederoo SG, Curcic-Blake B, Sommer IEC.
Magazine: Current Opinion in Psychiatry
Link: https://journals.lww.com/co-psychiatry/fulltext/2020/05000/Deafferentation_as_a_cause_of_hallucinations.5.aspx?context=LatestArticles
Auteur: Schutte MJL, Voppel A, Collin G, Abramovic L, Boks MPM, Cahn W, van Haren NEM, Hugdahl K, Koops S, Mandl RCW, Sommer IEC.
Magazine: Schizophrenia Bulletin
Begin- en eindpagina: 684-694
Link: https://academic.oup.com/schizophreniabulletin/article/48/3/684/6530631
Auteur: d'Angremont E, Begemann MJH, van Laar T, Sommer IEC.
Magazine: JAMA Neurology
Begin- en eindpagina: 813-823
Link: https://jamanetwork.com/journals/jamaneurology/article-abstract/2806600
Auteur: Marschall TM, Koops S, Brederoo SG, Cabral J, Curcic-Blake B, Sommer IEC.
Magazine: NeuroImage: Clinical
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213158223000402
Auteur: Marschall TM, Curcic-Blake B, Brederoo SG, Renken RJ, Linszen MMJ, Koops S, Sommer IEC.
Magazine: Cortex
Begin- en eindpagina: 1-13
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0010945220304469
Auteur: Slotema CW, Bayrak H, Linszen MMJ, Deen M, Sommer IEC.
Magazine: Acta Psychiatrica Scandinavica
Begin- en eindpagina: 434-442
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30712290/
Auteur: Sommer IE, Kleijer H, Hugdahl K.
Magazine: Current Psychiatry Reviews
Begin- en eindpagina: 237-245
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29528896/
Auteur: Marschall TM, Brederoo SG, Curcic-Blake B, Sommer IEC.
Magazine: Current Psychiatry Reviews
Begin- en eindpagina: 206-211
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32040043/
Auteur: Schutte MJL, Linszen MMJ, Marschall TM, Ffytche DH, Koops S, van Dellen E, Heringa SM, Slooter AJC, Teunisse R, van den Heuvel OA, Lemstra AW, Foncke EMJ, Slotema CW, de Jong J, Rossell SL, Sommer IEC.
Magazine: Psychiatry Research
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165178120303917?via%3Dihub
Auteur: Marschall TM, van Dijk P, Kluk K, Koops S, Linszen MMJ, Griffiths TD, Toh WL, Malicka AN, Kovacic D, Mulert C, Sommer IEC, Curcic-Blake B.
Magazine: Schizophrenia Bulletin
Begin- en eindpagina: 33-40
Link: https://academic.oup.com/schizophreniabulletin/article/49/Supplement_1/S33/7058007
Auteur: Germann M, Brederoo SG, Sommer IEC.
Magazine: Current Psychiatry Reviews
Begin- en eindpagina: 222-227
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33560023/
Verslagen
Eindverslag
Hallucinaties zijn waarnemingen die niet berusten op een object in de omgeving, maar gevormd worden in de hersenen. Ze zijn een normaal verschijnsel en komen veel voor bij zowel psychiatrische, neurologische als oor en oogaandoeningen. De aanleiding tot hallucinaties is zeer divers. Het kan een onderdeel zijn van de aanleg voor psychose, het kan ook ontstaan door achteruitgang van het gezichtsvermogen of gehoor. Verschillende boodschapperstoffen die betrokken zijn bij het waarnemen hebben invloed op het ontstaan van hallucinaties. Zowel dopamine, acetylcholine als serotonine spelen een rol. Middels medicatie kunnen die boodschapperstoffen beïnvloed worden. Het gebruik van dopamine blokkerende middelen (antipsychotica) is een standaardbehandeling voor hallucinaties bij psychose. Wanneer hallucinaties samenhangen met gehoor of gezichtsverlies, is dopamine doorgaans niet afwijkend en zijn antipsychotica niet effectief. Maatregelen die het gehoor of gezichtsvermogen verbeteren (gehoorapparaat, visus correctie, cataractoperatie) kunnen dan soelaas bieden. Een relatief te kort aan acetylcholine kan ook een trigger zijn voor het ontstaan van hallucinaties. Dit treft vooral ouderen omdat dit systeem afneemt met de leeftijd. Verhoging van de prikkeloverdracht middels acetylcholine door remming van de afbraak met rivastigmine heeft een klein maar significant effect op hallucinaties en wanen. Voor ouderen worden deze middelen vaak beter verdragen dan antipsychotica, zeker wanneer zij transdermaal (als pleister) gegeven worden. Goed om te weten dat hallucinaties verschillende onderliggende mechanismen kennen en daarom ook op verschillende manieren behandeld kunnen worden.
Deze studie onderzocht drie soorten hallucinaties, te herkennen aan de onderliggende mechanismen:
- Hallucinaties gekoppeld aan dopamine neurotransmissie
- Hallucinaties gekoppeld aan acetylcholine neurotransmissie
- Hallucinaties gekoppeld aan verminderd zicht of gehoor
Ook kunnen deze mechanismen gezamenlijk voor komen. Een tekort in de acetylcholine neurotransmissie was middels de door ons voorgestelde TMS-EMG techniek niet betrouwbaar te kwantificeren. Een PET methode, die FEOBV als tracer gebruikt kan dat wel, maar gaat gepaard met stralenbelasting en is niet overal beschikbaar. Een acetylcholine tekort komt vooral bij oudere patienten voor, en hallucinaties van dit type kunnen effectief behandeld worden met rivastigmine. Zoals bekend gaat psychose met hallucinaties in het kader van schizofrenie vaak gepaard met een toegenomen aanmaak van dopamine, en reageert zo’n 80% van de mensen op antipsychotica. Bij mensen met hallucinaties veroorzaakt door gehoorverlies is dopamine is het effect van antipsychotica laag. Dezelfde maatregelen als voor tinnitus zijn dan effectiever en minder schadelijk. We lieten zien dat de kennis over die laatste vorm van hallucinaties niet wijdverspreid is en dit is nu een vast onderdeel van de opleiding tot psychiater geworden. Het bestaan van verschillende subtypes hallucinaties betekent dat de optimale behandeling ook variabel is. Over het algemeen zal KNO meer gehoorverbetering inzetten, de psychiater vaker antipsychotica en de neuroloog eerder rivastigmine. Samenwerking en snelle verwijzing kan helpen om voor patienten met elk type hallucinaties snel de optimale behandeling te vinden. Concreet raden we aan om bij gehoorhallucinaties ook altijd een audiogram of gehoortest te laten maken. Zeker bij mensen met beroepen die snel gehoorschade ondergaan.