Dietetics, building the future
Obesitas is een chronische ziekte die wereldwijd sterk toeneemt. Hoewel diëtisten veel cliënten met obesitas begeleiden, stoppen cliënten regelmatig vroegtijdig met de behandeling en verschilt de effectiviteit van de behandeling van persoon tot persoon. De cruciale vraag: wat werkt het best voor welke cliënt en op welk moment?
Doel
Het doel van dit onderzoek was om te komen tot een toolbox met het meest ideale dieetadvies voor iedere individuele cliënt. Hierbij werd rekening gehouden met individuele cliëntkenmerken zoals voedingsstatus, kennis, gezondheids- en voedselvaardigheden, gedragskenmerken, omgevingsfactoren en eventueel laaggeletterdheid en/of een niet-Nederlandse achtergrond.
Aanpak
Via de mixed-methods opzet van kwantitatieve praktijkdata met kwalitatieve methoden was het mogelijk om praktijkdata te verbinden met de perspectieven en ervaringen van zowel diëtisten als patiënten. De sterke verankering in de praktijk (routinedata, interviews en directe observaties) gaf daarbij inzicht in hoe de zorg er in het dagelijks werk uitziet. Ook hielp deze methode om niet alleen uitkomsten maar ook onderliggende mechanismen en ervaringen te begrijpen.
In co-creatie met diëtisten én cliënten is vervolgens een toolbox ontwikkeld, aan de hand van het meest voorkomende ziektebeeld in de eerstelijnspraktijk: overgewicht met co-morbiditeit. De betrokkenheid van deze diëtisten, patiënten en het bredere netwerk vergrootte de aansluiting van de toolbox op de praktijk. Ook de samenwerking binnen het consortium van zeven partners bracht uiteenlopende expertise samen.
Resultaten
Ongeveer een derde van de patiënten verloor binnen een jaar voldoende gewicht, voornamelijk vroeg in het behandeltraject. Hoe meer consulten bij de diëtist, hoe groter de kans op succes. Effectiviteit hing niet af van één aanpak, maar van de combinatie van voedingsadvies, bewegen en gedragsverandering. De relatie tussen patiënt en diëtist is cruciaal voor een succesvolle behandeling. De rol van de diëtist reikt daarbij ook verder dan voedingsadvies – het omvat ook counseling, gedragsverandering en aandacht voor psychologische en contextuele factoren.
Op basis van deze inzichten werd een toolbox ontwikkeld en getest: deze bevat hulpmiddelen om de behandeling te ondersteunen, ook voor mensen met een lage sociaaleconomische status, beperkte gezondheidsvaardigheden en/of een niet-westerse achtergrond
Aanbevelingen
- Maatwerk is de basis
Wat werkt voor de éne patiënt bij obesitas, werkt niet voor de ander. Er is geen ‘one-size-fits-all’ benadering. Motivatie, context en gezondheidsvaardigheden verschillen sterk van patiënt tot patiënt, en goede aansluiting daarbij is de basis van een effectieve behandeling. - De kracht zit in combinatie
Effectiviteit ontstaat uit de combinatie van voedingsadvies, beweegadvies, aandacht voor gedragsverandering en andere leefstijlfactoren. Juist de integratie maakt het verschil. - Een goede therapeutische relatie
Dit is een centraal element van effectieve behandeling. Vertrouwen, empathie, gezamenlijke besluitvorming en een niet-oordelende houding zijn daarin essentieel. Deze maken het mogelijk dat patiënten open zijn over gevoelige onderwerpen, gemotiveerd blijven en de behandeling volhouden. - Maatwerk vraagt om goed gereedschap
Patiënten verschillen in gezondheidsvaardigheden, motivatie, comorbiditeit en context. De toolbox biedt een praktisch instrument om die variatie te bedienen, maar de professional blijft degene die bepaalt wat een patiënt op een bepaald moment in de behandeling nodig heeft. - Vroege intensiteit loont
Patiënten die vroeg in de behandeling vooruitgang boeken, hebben de grootste kans op klinisch relevant gewichtsverlies (>5% gewichtsverlies). Het loont om in de beginfase een hoge behandelintensiteit te bieden en tijdig te signaleren wanneer een patiënt extra ondersteuning nodig heeft. Ieder extra consult in de eerste 3 maanden van de diëtistische behandeling is geassocieerd met een driemaal grotere kans op effect. In maand 3-6 is ieder additioneel consult geassocieerd met een 61% grotere kans op succes.
Knelpunten
- Tijd en vergoeding
Beperkte consulttijd en vergoeding blijven een knelpunt binnen de diëtistische behandeling. 3 uur dieetbehandeling (zoals vergoed in de basisverzekering) is niet genoeg. Dit onderzoek biedt daarvoor geen oplossing, maar maakt wel zichtbaar dat deze randvoorwaarden direct van invloed zijn op de kwaliteit en intensiteit van de zorg die diëtisten kunnen bieden. - Verouderde praktijkdatasets
De gebruikte data waren deels verouderd en misten belangrijke patientkenmerken zoals motivatie, gezondheidsvaardigheden en eerdere ervaringen. Dit beperkte de analyses. - Inclusief onderzoek
Het includeren van patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden en met een migratieachtergrond bleek lastig met conventionele, op tekst en interviews gebaseerde methoden. Het is het waard om te investeren in inclusieve werving (aandacht voor taal, format en wijze van afname, eventueel via visuele of audio-methoden).
Blog
Lees in de blog van hoogleraar Diëtetiek Marian de van der Schueren waarom het zo belangrijk is om de (kosten-)effectiviteit van evidence-based, gepersonaliseerd voedingsadvies te onderbouwen.
Effectiviteit van voedingsadvies
Meer informatie
Producten
Auteur: Annemieke van de Riet, Rebecca Otte
Magazine: Publinova
Auteur: Van de Riet A, Otte RS, Jager-Wittenaar H, de van der Schueren MAE, Naumann E; Dietetics Building the Future consortium.
Magazine: J Hum Nutr Diet. 2025 Feb;38(1):e13387. doi: 10.1111/jhn.13387. PMID: 39587734; PMCID: PMC11589403.
Auteur: van de Riet A, Otte RS, Jager-Wittenaar H, de van der Schueren MAE, Naumann E; Dietetics Building the Future consortium
Magazine: J Hum Nutr Diet
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39587734/
Auteur: Van de Riet A, van Dronkelaar C, van der Meij BS, Meijer WM, de van der Schueren MAE, Langius JAEV
Magazine: Clin Obes. 2026 Oct;16(5):e70101. doi: 10.1111/cob.70101. PMID: 42581663; PMCID: PMC13462824.
Link: https://www.zonmw.nl
Auteur: Annemieke van de Riet
Magazine: Eerste Lijn
Begin- en eindpagina: 18-22
Link: https://www.premiumhealth.be/MAG/EL-N4/index.html
Auteur: Annemieke van de Riet en Rebecca Otte
Magazine: Medisfeer
Begin- en eindpagina: 39-42
Link: https://www.zonmw.nl
Auteur: -
Link: https://open.spotify.com/episode/1TT3Y0psfDkBxj09vGJ2gO?si=7Zm8vyuYTRWdsrYJObvk4A&utm_source=copy-link
Auteur: -
Link: https://www.obpl.nl/dietetics-building-the-future-wat-werkt-het-best-voor-welke-patient/
Auteur: Annemieke van de Riet
Link: https://doi.org/10.18174/681789
Auteur: A. van de Riet, L. Maree Hulsbergen, E. Naumann, M.A.E. de van der Schueren, H. Jager-Wittenaar
Link: https://www.zonmw.nl
Kenmerken
- Projectnummer:
-
10270032021001
- Looptijd: 100%
-
20212026
- Gerelateerde programma's:
- Gerelateerde subsidieronde:
- Projectleider en penvoerder:
-
Dr. M.A.E. de van der Schueren
- Verantwoordelijke organisatie:
-
Wageningen University & Research
Kennisvergroting en onderzoek
Meer projecten
Bekijk andere ZonMw-projecten waar projectleider Marian de van der Schueren bij betrokken is: